‘Sjen yn it Tsjuster’, wandelen in een gedicht van Tsjêbbe Hettinga

In Evenementen, Theater, Uittips by Alwien de BoerLeave a Comment

Vrijdag 16 maart ging Sjen yn it Tsjuster in première. Een theatrale belevingstocht als eerbetoon aan de Friese dichter Tsjêbbe Hettinga (1949-2013) en geïnspireerd op zijn gedicht Lytse Jonge. Donker Burgwerd is het decor. Dit is het dorp waar de dichter in 1949 werd geboren en zijn jeugd doorbracht. Het gedicht Lytse Jonge (1999) gaat over het verlangen naar het dorp van zijn jeugd. Hettinga die een oogziekte had en uiteindelijk blind wordt, beschrijft in het gedicht de beelden en geluiden van het platteland in de jaren vijftig.

Wandelen langs scenes uit het gedicht

Het theaterstuk start in het dorpshuis van Burgwerd. Vanaf hier loopt het publiek naar de kerk. Daar luisteren we naar dichters Tsead Bruinja en Pieteke de Boer en de muziek van Basile Maneka. Een foto van Tsjêbbe Hettinga is groot geprojecteerd in het koor van de kerk, hij lijkt mee te kijken. Indrukwekkend is het als de hele kerk donker wordt, de klokken luiden en buiten blijkt dat het hele dorp donker is geworden. Verdeeld in vijf groepen onder aanvoering van gidsen (gekleed in de stijl van de dichter, donkere jas en pet) begint de tocht door het dorp. Af en toe hoor je flarden uit het gedicht en staan we stil bij scenes uit het gedicht. Bijvoorbeeld bij de ijsbaan. Tsjêbbe Hettinga schaatste graag en het publiek is getuige van een spannende wedstrijd tussen hem en zijn tegenstander. We schuiven dicht tegen elkaar aan rondom het zwarte ijs met chocolademelk en horen hoe Hettinga het verliest van zijn tegenstander en even later een weddenschap tussen toeschouwers eindigt in een vechtpartij op het ijs.

Vlieland, dorp, 13-06-2007
Tsjebbe Hettinga, dichter uit Leeuwarden
Foto: Reyer Boxem/Hollandse Hoogte

Zintuigen op scherp

Het is echt heel donker in Burgwerd daardoor komen geluiden, maar ook geuren veel meer binnen.  Die startende tractor bijvoorbeeld ruikt eigenlijk best fijn. En wasgoed langs je gezicht voelt ook heel goed. Op de brug een groepje jongens op klompen en horen we kikkers. Há, dit moet wel deze passage zijn: ‘Fan dirigearre klompen dy’t tusken koarren fan Kikkerts troch, de Sjongadyk delklapten’. We lopen van het oude Burgwerd naar de nieuwere buurt waar we stukken opvangen van de tegenwoordige tijd. We komen langs kibbelende buurvrouwen, vangen een glimp op van een telefoongesprek tussen een dochter en haar dementerende moeder en zien en horen hoe twee mannen een niet startende auto weer aan de praat krijgen. De gure, koude wind van die avond voor zorgt ervoor dat sommige klanken wegwaaien en dat is dan ook wel weer een bijzondere extra dimensie.

Jonge, lytse jonge.
Rop my,
Rop me, werom,
Werom.

Surrealistisch

De finale van de tocht is aan de rand van het dorp. De fanfare speelt en er zijn geluiden van de vogels uit het gedicht met prachtige Friese namen: skriezen, ljurken, ljippen en tjirken. De wind ruist door de bomen en in de verte staat ‘de pleats’ waar Tsjêbbe Hettinga is geboren in het licht. In het weiland zien we  de ‘lytse’ Tsjêbbe Hettinga die de volwassen Hettinga roept. Een werkelijk prachtig en bijna surrealistisch beeld op het ijskoude Friese platteland. Kippenvel. Onder de indruk wandelen we met z’n allen terug naar het verlichte en warme dorpshuis.

Wandeling ín een gedicht

Sjen yn it Tsjuster laat je ronddwalen in een donkere wereld. In een dorp van vroeger en nu. Door de geluiden, geuren, mooie teksten en de bijna hypnotiserende stem van Tsjêbbe Hettinga ben je vanaf het begin echt ín het gedicht. Op de weg terug denk ik na over de vraag wat zijn eigenlijk de geluiden en geuren van mijn jeugd?

Voorstelling: Sjen yn it Tsjuster.
Artistieke begeleiding en concept: Pieter Stellingwerf en Kees Botman van BUOG.
Spel: inwoners van Burgwerd e.a.

De voorstelling is nog te zien op 13 en 14 april, 7 en 8 september. Alle voorstellingen zijn uitverkocht, meer informatie vind je hier.

ALWIEN DE BOER