Leeuwarder geschiedenis herschreven

In Geschiedenis, Stadse Zaken by Lotte Knoppien

Door Lotte Knoppien

In de geschiedenis van Leeuwarden is er een aantal momenten geweest dat de stad heeft gemaakt tot hoe ze nu is. Het zijn gebeurtenissen geweest die ingrijpend, bijzonder, inspirerend of bedroevend waren. Maar hoe zou de stad er nu uitzien als de Middelzee nooit was dichtgeslibt? Of als Van Aken er wel in geslaagd zou zijn de Oldehove af te bouwen? En wat als de Friese stadhouders nooit uit de stad waren vertrokken? En hoe zou de binnenstad eruit zien als de Joodse gemeenschap niet was afgevoerd in de Tweede Wereldoorlog? En wat als Maastricht of Eindhoven was verkozen tot Culturele Hoofdstad 2018?

Al deze gebeurtenissen in de geschiedenis zijn bepalend geweest voor Leeuwarden. ‘Keerpunten’ kun je ze wel noemen, denk ik. De laatste hebben we zelf meegemaakt en we hebben gezien hoe het onze stad een positieve boost heeft gegeven. Van slaperige provinciehoofdstad waar nooit zoveel te beleven viel, tot een plek waar creatievelingen hun ei kwijt kunnen. Een plek waar er ruimte is voor de gekste plannen en een plek waarvan mensen uit Groningen, Noord-Holland en Limburg zeggen dat het er gewoon heel erg tof is. We hebben het gevoel dat we eindelijk weer meedoen: Leeuwarden doet er toe!

Middelzee. Bron: Beeldbank Leeuwarden

Middelzee. Bron: Beeldbank Leeuwarden

En we hebben eerder meegedaan, hoor. Leeuwarden was heel, heel lang geleden één van de meest welvarende steden van ons land. Dat kwam door de Middelzee, een zeearm die begon in Bolsward en uitmondde in de Waddenzee. Leeuwarden lag aan één van de oevers en had daardoor een gunstige ligging voor handelaars: er waren contacten tot in Rusland. Toen het water dichtslibde, raakte Leeuwarden haar naam als handelsstad kwijt en waren de hoogtijdagen al snel voorbij. Was onze stad het huidige Rotterdam geweest als dat niet was gebeurd? Liepen onze straten vol met buitenlandse zeemannen die in zich in de Doelesteeg een stuk in hun kraag zopen? Zagen we dan langs de Oldehove containerschepen voorbij varen?

Over de Oldehove gesproken: had die er überhaupt gestaan als de Middelzee er nog lag? Deze scheve en kromme kerktoren staat namelijk op de vroegere oever van de zee. Dat is waarschijnlijk ook een van de redenen dat de Leeuwarders de toren nooit af hebben kunnen bouwen. Vanwege slechte bouwgrond begon hij al snel na de start van de bouw te verzakken. Maar wat voor prachtige kerk had er gestaan als bouwmeester Van Aken een juiste ondergrond had gekozen? Was ‘ie dan echt groter geworden dan de Martinitoren in Groningen? De skyline van Leeuwarden had er dan wellicht nog wat imposanter uitgezien, met een 120 meter hoge kerktoren naast de Achmeatoren.

En wat te denken van een paleis met hofhouding in ons stadsje? Het had gekund. Als de voorouders van Koning Willem Alexander nooit uit Leeuwarden waren vertrokken, had hij nu waarschijnlijk zijn thuisbasis in het Stadhouderlijk Hof gehad. Op de Eewal woonden zijn lakeien en hofdames, die wij waarschijnlijk als kouwe kak zouden bestempelen. Máxima winkelde in de kleine boetiekjes in de Sint Jacobsstraat en de Kleine Kerkstraat, gevolgd door paparazzi van de Story en de Privé. De prinsesjes volgden hun lessen in de klaslokaaltjes van de Oldenije in de Levissonstraat.

1024px-Synagoge_Ljouwert_2

Voormalige synagoge in de Sacramentstraat

Maar misschien zou de Oldenije wel helemaal niet in het gebouw van de voormalige joodse school zitten. In Leeuwarden bestond ooit eens een vrij grote joodse gemeenschap. Met de synagoge in de Sacramentsstraat, een joods badhuis in de Bargejargersteeg en het plein Bij de Put als middelpunt. 80% van de joden is in de Tweede Wereldoorlog gedeporteerd en niet meer teruggekomen. Hoe zou die hoek van de binnenstad eruit zien als de Duitsers nooit zover waren gekomen? Hoorden we dan op iedere straathoek Klezmer?

We zullen het allemaal nooit weten.