Deze klassieke muziekstukken moet je kennen

In Beleven, Muziek by Elke Verwoerd

Door Elke Verwoerd

Klassieke muziek hoor je overal; in films, in reclames tot invloeden ervan in de hedendaagse muziek. Toch heerst er vergrijzing in de concertzalen waar een groot orkest optreedt. Ik bezoek graag klassieke concerten. Dan ga ik alleen, tussen behoorlijk wat grijze haren, naar een concert en vaak loopt dan het kippenvel vanaf m’n tenen en ben ik tot tranen toe geroerd. Klassieke muziek, live, is ongelooflijk prachtig. Wat veroorzaakt dan die drempel voor jongere generaties? Vanavond speelt voor het eerst het Noord Nederlands Orkest (NNO) in Neushoorn en speelt daar de vier seizoenen van Antonio Lucio Vivaldi (1678 – 1741). Ga je erheen? Een kleine introductie in klassieke muziek en natuurlijk wie Vivaldi was.

Vroeg beginnen middels filmmuziek

We luisteren al van jongs af aan klassieke muziek. Ik geloof dat m’n ergste jeugdtrauma’s wel door de dood van Bambi’s moeder komen, Platvoet z’n moeder of nog erger: de Leeuwenkoning. Het duurde wéken voordat ik daar overheen was, en nog steeds kan ik er een traan van wegpinken (wat is dat toch met Disney en stervende ouders?). Maar komt het nu door de film? Of is het de muziek? Oordeel zelf, het jankgedeelte vind je rond 2.11:

 

 

*Pinkt traan weg*. Hans Zimmer heeft naast voor de Lion King echt een shitload aan filmmuziek gecomponeerd, waarvan menig nummer zo tranentrekkend. Denk aan Black Hawk Down, I Am Sam, Pirates of the Carribean, Sherlock Holmes of de soundtrack van The Pacific. Het is een waarachtige kunst, muziek componeren voor films. Naast Hans Zimmer heb je bijvoorbeeld nog Thomas Newman (The Green Mile, Shawshank Redemption), John Williams (Schlinder’s List, Star Wars, ET) en James Horner (Avatar, Braveheart, Titanic), als componisten van het heden.

Stromingen in de muziek

De klassieke muziek kent grofweg zes stromingen die in bepaalde perioden heersten. Dan ga je van de Oudheid (tot 476), Middeleeuwen (476 – 1400),  de Renaissance (1400 – 1600), Barok (1600 – 1760), Classicisme (1730 – 1820), de Romantiek (1815 – 1910) en de 20ste eeuw (1900 – 2000). Klassieke muziek in de 20ste eeuw kent nog een wijde variatie aan stromingen, zoals het Impressionisme, Neoclassicisme, Serialisme en Minimalisme.

Barok

De Barokperiode was een behoorlijk vernieuwende. Tot aan de Barok waren de grootste ontwikkelingen steeds op het vocale vlak, maar hierin nam het instrumentale het over. Het was de periode waarin strijk- en blaasinstrumenten hun intrede maakten. In de barokmuziek hoor je dikwijls een harp, blokfluit, klavecimbel of een luit. Wie Barok zegt, moet Bach zeggen. Bach was revolutionair met zijn composities in deze periode. Het is ook haast niet voor niets dat de Barok overging in het Classicisme in het jaar van zijn dood. Maar vergeet in de Barok ook Pachelbel niet:

 

 

Classicisme

Het Classicisme was een vrij korte periode, hoofdzakelijk gekenmerkt door de werken van Mozart en Haydn – sommigen rekenen ook het vroegere werk van Beethoven ertoe -. In deze periode maakte ook de pianoforte haar opmars, de ‘voorvader’ van de piano. In deze periode floreerde ook Vivaldi. Hij wordt gezien als één van de meest vernieuwende componisten van zijn tijd. Vivaldi slaagde er vaak in vernieuwende melodieën en thema’s te bedenken. Van belang is ook dat zijn muziek bedoeld was om niet alleen de de intellectuele elite aan te spreken, maar juist de massa.

Ook één die je moet kennen: Lacrimosa is een deel van het viertiendelige Requiem van Wolfgang Amadeus Mozart, wat hij zowel voor als tijdens z’n laatste ziekbed schreef. Hij had alleen de eerste twee delen volledig uitgewerkt. Het werk werd afgemaakt door z’n leerling en vriend Franz Xaver Süßmayr. Bereid je voor op kippenvel.

 

De Romantiek

Ik moet vér terug wanneer het gaat om m’n eerste aanraking met klassieke muziek. In de wieg nog zelfs, dan kon ik luisteren naar iets wat bijzonder veel weg heeft van dit nummer:

Johannes Brahms? Jazeker! Officieel het Wiegenlied: Guten Abend, Gute Nacht, opus 49, nummer 4, uitgebracht in 1868. Typisch Romantiek, waarin ‘huiskamermuziek’ haar intrede deed. Maar Romantiek kenmerkt zich ook door veel drama en emotie. Alles draaide om wat mensen voelen, fantasie en de natuur. Orkesten werden groter, composities langer. Denk aan het bombastische van Beethoven, die zo’n beetje de weg naar de Romantiek leidde, gevolgd door Schubert, Bruckner, Mahler en Berlioz. De meesten van ons zullen muziek kennen uit deze periode. Hiernaast nog de grote operacomponisten, zoals Verdi, Puccini en Wagner.

Tja. Wat kies je uit van Beethoven? Één van zijn grootste composities is die van z’n negende symfonie. “Ode an die Freude” is het laatste deel van deze symfonie. In 1972 is het door de EU verkozen tot het ‘volkslied’ van Europa.

In de Romantiek floreerden de Franse, Duitse, Oostenrijkse en Italiaanse componisten. Maar ook Russische (denk Rachmaninov en Tsjaikovski), Hongaarse en Tsjechische componisten deden er niet voor onder. Zo is hier bijvoorbeeld Bedrich Smetana, ongetwijfeld herken je dit stuk ergens van.

De late romantici geven al nieuwe richtingen aan in de Romantische stroming. Denk aan Dans Macabre van Saint-Saëns of Le Sacre du Printemps van Stravinsky, een weerzinwekkend stuk dat werd opgevoerd in 1913 en waarbij een groot deel van het publiek boos weg liep. In de kranten stond de volgende dag: “Ce n’est pas le sacre du printemps, mais le massacre du tympan” (Het is niet het lenteoffer, maar de slachting van het trommelvlies). Later werd het erkend als baanbrekend in de klassieke muziek en zette het de toon voor het Expressionisme. Ik heb het stuk live gezien, nu, laat ik zeggen, het is nogal wat om continu met het nekhaar overeind te zitten.

Een kleine introductie in de klassieke muziek. Hoe vertaalt dit zich naar de hedendaagse muziek? The Beatles werden geïnspireerd door Mozart, Schubert en Bach, Pink Floyd haalde het uit Beethoven, Deep Purple: Haydn, Elvis Presley: Berlioz, Muse: Bach, Lady Gaga: Bach, Radiohead: Chopin, Pet Shop Boys (Go West): Pachelbel, en ga zo maar door. Inspiratie nodig? Voeg wat meer klassieke muziek toe aan je muzieklijstje en ervaar eens een live-concert!