De wierheid fan Wylgeragea

In Kunst & Cultuur, Theater by Alwien de Boer

Tekst door Alwien de Boer
Foto’s door Marlies van der Pol

 

De wierheid fan Wylgeragea is het nieuwste stuk van Tryater. Om met het publiek in gesprek te raken over het thema van deze voorstelling, organiseert Tryater op verschillende speellocaties extra’s als keukentafelgesprekken, inspiratieavonden en inleidingen. Op maandag 14 november zat Tryater samen met De Moanne bij Aan Tafel! in culinair podium Lewinski in Sneek. Dichter Arjan Hut was ook uitgenodigd om een aantal van zijn gedichten voor te dragen en Stella van Gent, wethouder in Súdwest Fryslân interviewde Kees Roorda. Met De wierhied van Wylgeragea schreef hij zijn eerste stuk voor Tryater.

lewinksiarjanhut

Arjan Hut

Op de vraag waar de voorstelling over gaat, legt Kees Roorda uit dat de voorstelling laat zien hoe een groep mensen reageert op het moment dat ze bedreigd worden door gevaar en welke mechanismen er dan ontstaan. Mensen met goede bedoelingen en een goed hart maken in zo’n situatie keuzes die ze achteraf liever niet hadden willen maken. Keuzes die slecht uitpakken.

Het idee voor het stuk ontstond in de tijd van de moord op Marianne Vaatstra. Kees Roorda vertelt dat hij gefascineerd was door de woede die in de Friese Wouden ontstond. De hetze tegen het asielzoekerscentrum, waar kwam dat vandaan? Kees werd er akelig van en wilde daar iets mee doen. In het stuk wordt geen moord gepleegd, maar een inbraak houdt het dorpje Wylgeragea in zijn greep. Verwacht ook geen moreel oordeel, er wordt niemand als goed of slecht weggezet, aldus de schrijver. Het antwoord op de vraag of hij meer begrip heeft gekregen voor zijn personages is duidelijk: ja! Als schrijver ben je ze allemaal even geweest. Voor alle personages is er een geloofwaardig motief.

lewinskiaantafel

Kees Roorda schreef het stuk in een zelfbedachte taal, een soort verfriesd Nederlands. Romke Toering vertaalde het naar het Fries met een slag naar het Wouds. Op de vraag waarom hij hiervoor koos, legt Kees Roorda uit dat hij op deze manier zijn poëzie er in kwijt kon. Het hoefde niet per se ‘geef Frysk’ te zijn. Het stuk moet ook op andere plekken in Nederland gespeeld kunnen worden. Iedereen moet zich er mee kunnen identificeren.

Hoewel Kees Roorda niet opgegroeid is in een klein dorp, lukte het hem prima zich te verplaatsen in de inwoners van Wylgeragea. Er is voor hem niet veel verschil tussen een dorpsmens en een stadsmens. In zijn huidige woonplaats Amsterdam maakt hij bijvoorbeeld graag een praatje met de mensen die hij tegenkomt op straat, de Jordaan heeft ook iets dorps. Mensen lijken meer op elkaar dan ze misschien zouden willen.

Uit de zaal komt een reactie van een vrouw . Ze woonde ten tijde van de moord op Marianne Vaatstra in die omgeving. Tegenwoordig woont ze in Sneek, in de buurt Noorderhoek, waar door de komst van een AZC het nodige verzet heerst. Ze deelt haar eigen ervaringen met het aanwezige publiek. Ze vertelt: “In die tijd woonde ik daar. Mijn kinderen hebben hetzelfde pad afgelegd als Marianne Vaatstra. Mijn dochter had het slachtoffer kunnen zijn, mijn zoon de dader. Dat had gekund. Je kon merken dat men er op gebrand was dat de dader niet je eigen buurman of familie kon zijn. Het was een zegen dat het asielzoekerscentrum er was. Als dat er niet geweest was had men veel sneller naar zijn eigen omgeving moeten kijken. Dat heeft mij altijd verbaasd. Het móest iemand daar vandaan zijn. Nog altijd zijn er complottheorieën. Ik hoop dat het stuk een spiegeling geeft van hoe makkelijk het is om een vreemde de schuld te geven en hoe moeilijk het is om de hand in eigen boezem te steken.

lewinskikeesroordastellavangent

Kees Roorda & Stella van Gent

Dat laatste is precies waar het stuk over gaat. Dat men het gevaar buiten de groep plaatst, is een logische reactie. Gevaar van binnenuit is namelijk gevaarlijk voor het voorbestaan van de groep. Het is een reflex om de groep bij elkaar te willen houden. Om het goed met elkaar te blijven hebben. Kees Roorda voegt er nog aan toe dat er ook zeker te lachen valt in het stuk. En te zwijmelen…, aldus Stella van Gent.


Regie: Jos van Kan

De voorstellingen in de Harmonie zijn helaas uitverkocht, maar het gezelschap speelt op veel meer plekken in Friesland! Check hier de speellijst.