De stille revolutie van de Leeuwarders

In Column by Raymond Muller

Leeuwarders zijn gigantische voorlopers op de rest van Nederland, het zijn de hipsters van de moderne samenleving. Vergeet de wielerfiets aan de muur, de baarden, opgerolde broekspijpen en cactussen onder een stolp. Er broeit iets in Leeuwarden dat veel belangrijker is dan dat vormelijke; een fundamenteel bewustzijn. Iets wat zelfs niet door de nationale media wordt herkend, zo blijkt uit de recente berichtgeving over Culturele Hoofdstad.

Eerst even terug in het verleden. In Leeuwarden wisten we het al lang: zeiken is heerlijk. Het lucht op en je lazert de problemen gewoon op straat, iedereen mag je frustraties kennen. Eigenlijk zeiden wij het altijd al: ‘ut het noait wat weest en ut zal noait wat wurde’. Om nog maar te zwijgen over de lokale atmosfeer, die de hoeveelheid klaagzang nauwelijks kon verwerken.

In Nederland is het de afgelopen jaren ook een trend geweest om tegen dingen aan te schoppen en geen vertrouwen te hebben in een ander. Politici zijn huichelaars, voetballers van Oranje zijn ontsnapte apen, asielzoekers komen onze banen afpakken en onze vrouwen neuken, en agenten zijn zonder uitzondering hardhandige klootzakken die nekklemmen hanteren. Deze inwoners van één van de meest welvarende landen op aarde willen als antwoord op al die wreedheden zoveel mogelijk inspraak. Weer ‘baas’ worden over zichzelf, het eigen land en eigen normen en waarden.

Maar dan is er Leeuwarden anno nu. De negatieve toon lijkt steeds meer te verschuiven. Van bittere ernst naar zelfspot. Steeds meer keert de trots terug in de harten van onze stedelingen; eigenlijk wonen we in een best mooie stad. We genieten landelijke faam met onze festivals en Cambuur kan op veel sympathie rekenen. Om over de landelijke goodwill voor 2018 nog maar te zwijgen. In de randstad (en in Groningen) merken ze het ook: ‘verdomd, daar in Leeuwarden borrelt iets’. Nieuwe kleine winkels openen hun deuren, evenals conceptstores en horeca. De Neushoorn draait goed, theatercollectieven timmeren hard aan de weg, de infrastructuur gaat op de schop. De gemene deler van dat alles: vooruitgang.

Ook op humaan gebied is Leeuwarden in staat met open vizier te werken. In een fase waarin de rest van het land gebukt ging onder populisme, wantrouwen en vreemdelingenhaat, liet burgemeester Crohne de asielzoekers met kerst niet nog eens verplaatsen.

Gelijk daaraan is de omarming van het Beursplein, met als epicentrum die ene rotonde. Met zijn allen hebben we het sharedspaceprincipe er van weggehoond, het was onveilig en chaos overheerste. Niemand van de gebruikers van de rotonde vertrouwde elkaar, noch het systeem en de bedenkers er van. We waren zelfs zo krampachtig op zoek naar houvast, dat er daar met het verstrijken van tijd meer bewegwijzering bijkwam.

Nu nog verloopt een oversteek niet altijd soepel. Wij Leeuwarders begrijpen dat. Want wij hebben leren participeren rondom die cirkel achter de Mercuriusfontein. En precies daarin schuilt ons kartrekkersschap, ons emancipatieduwen, ons voorloper-zijn. Wij laten zien wat er voor nodig is om onze huidige samenleving te laten werken, namelijk het tegenovergestelde van onze vroegere mentaliteit. Het is de self fulfilling prophecy.

Immers: het is de instelling waarmee je de rotonde tegemoet gaat die bepaalt hoe de situatie er ter plaatse uitziet. Ben je bereid samen de rotonde te nemen, vertrouwen te hebben dat je het ter plekke oplost en vooruit te kijken? Of wantrouw op je voorhand het systeem er van en de mensen die hem ook gebruiken?

Laten we het even landelijk trekken. Ik geef twee recente voorbeelden waarin wantrouwen averechts heeft gewerkt:

  1. Het associatieverdrag met Oekraïne. Het was oprecht een nobel streven om de burger de touwtjes in handen te geven. Maar wie heeft uiteindelijk dat hele verdrag van begin tot eind gelezen en een weloverwogen, goed gefundeerde keuze gemaakt? Bijna niemand. We kregen de vrijheid, maar vrijwel niemand begreep wat ‘ie aan het doen was. We deden alleen wat we van een ander gehoord hadden (ja, ook ik.) Wat je ook van de inhoud van het verdrag vindt, de oorsprong en dat wat uiteindelijk overheerste was wantrouwen jegens de regering. Die vooringenomen houding belette ons allemaal in beginsel om een goede keuze te maken; sentimenten speelden een te grote rol met strategisch stemmen als gevolg.
  1. Asielzoekers. Ze zijn uitzuigers en parasieten genoemd. Maar ik vraag me af of de mensen die die termen gebruiken vluchtelingen ooit ontmoet hebben, met ze hebben gesproken of recht in de ogen hebben aangekeken. Namelijk: het verwerven van de inhoud van begrippen als integratie, participatie, begrip en vriendschap zijn met een defensieve houding bij voorbaat kansloos. Die houding zorgt zelden voor een goedwerkend systeem. Laat staan een samenleving waarin iedereen zich gehoord voelt. En als je me niet gelooft bekijk je op uitzendinggemist.nl BNN’s ‘Het grote racisme experiment’ terug, gebaseerd op de ‘blue eyes – brown eyes’ gedragstraining van Jane Elliot.

Terug naar Leeuwarden. Met de situatie op het Beursplein zei de gemeente eigenlijk: ‘wij vertrouwen jullie. Maak er wat van.’ En precies dat is wat wij aan het doen zijn. We zijn door de badmeester in het diepe gegooid en na wat gespartel komen we langzaam boven water en hervinden we onze oriëntatie. Waarom we boven komen? Omdat we dat willen. Omdat we moeite doen. Omdat we in onszelf en elkaar geloven.

En precies dat is wanneer shared space werkt. We weten dat het soms lastig kan zijn. Maar we weten ook dat als we elkaar goed in de gaten houden en blijven communiceren, de oversteek goed komt. Laat onze rotonde een voorbeeld zijn voor de rest van Nederland. Het azijnzeikersvolk dat boven water kwam en leerde zwemmen. Het ging vertrouwen in zichzelf en elkaar. Het kwam tot de conclusie dat de stad steeds mooier wordt. En dat merken ze, overal. Wij stralen dat uit. Een ieder die het tegendeel bewijst moet verplicht in gedachte de proef met de rotonde doen.

Wat mij betreft is ons vooruitstrevende denken noodzaak in elke situatie. Of het nou gaat om je schoonouders of over de verkiezingen. Bedenk op zijn minst altijd met welke intentie jij de rotonde nadert.